Staj ve çıraklık sigortası emekliliğe sayılacak mı? Milyonların beklediği Yargıtay kararı ve YÖK'ün yeni modeli

Ne oldu?

Staj, bir meslek edinecek kişinin teorik bilgilerini pratiğe döktüğü uygulamalı öğrenme dönemidir. Türkiye’de milyonlarca çalışanı ilgilendiren bu konu, iki farklı kulvarda gündemin üst sıralarına yerleşti. İlk gelişme, emeklilik bekleyenler için Yargıtay’dan geldi. Yargıtay, staj ve çıraklık dönemlerinde yapılan sigortanın, emeklilik başlangıcı sayılıp sayılmayacağına dair kritik bir karara imza attı. İkinci önemli adım ise Yükseköğretim Kurulu’ndan (YÖK) geldi. YÖK, klasik staj sistemini rafa kaldırarak yerine İşletmede Mesleki Eğitim (İME) modelini getirmeye hazırlanıyor. Hürriyet ve CNN Türk’ün gündeme getirdiği bu başlıklar, hem emeklilik hayali kuranları hem de üniversite öğrencilerini doğrudan etkiliyor.

Neden gündemde?

Konunun yankı uyandırmasının temel sebebi, emeklilikte ilk işe giriş tarihi (sigorta başlangıcı) ile ilgili yaşanan hukuki belirsizlik. Normal şartlarda, staj ve çıraklık döneminde kişiler adına yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı primleri yatırılır. Bu nedenle bu süreler, emeklilik için gereken prim gün sayısına eklenmez ve sigorta başlangıcı olarak kabul edilmez. Ancak Yeni Şafak’ta yer alan habere göre, Yargıtay’ın yeni kararı, bazı özel durumlarda stajın fiili bir çalışma ilişkisi barındırması halinde başlangıç sayılabileceğini tartışmaya açtı. Bu durum, özellikle staj tarihi EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) düzenlemesi öncesine denk gelen milyonlarca kişi için bir umut ışığı yaktı. Öte yandan YÖK cephesindeki hareketlilik de iş dünyasını yakından ilgilendiriyor. GDH.Digital’ın servis ettiği bilgilere göre, klasik gözlem stajları yerine, öğrencilerin aktif olarak üretime katılacağı İME Modeli ile mesleki yeterliliklerin artırılması hedefleniyor.

Bilinmesi gerekenler

Yargıtay kararı, herkese otomatik bir emeklilik hakkı tanımıyor. Kararın özü, işveren ile stajyer arasında bir hizmet akdi kurulup kurulmadığının tespitine dayanıyor. Eğer stajyer, eğitim müfredatının dışında, işletmenin asıl işlerini yapan bir personel gibi çalıştırılmışsa, bu sürenin sigorta başlangıcına esas olabileceği belirtiliyor. Bu, büyük ölçüde dava konusu şartlara bağlı ve bireysel olarak mahkemelerce değerlendirilecek bir süreç. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) bu konudaki genel uygulaması ise hâlâ staj sigortasını başlangıç saymama yönünde.

YÖK’ün İME Modeli’nde ise takvimler değişiyor. Takvim’in haberine göre, klasik yaz stajları tarih oluyor. Artık öğrenciler, dönem içinde belirli bir ücret karşılığında işletmelerde uzun süreli mesleki eğitim alacak. Bu reformla, “okulda teori, işte pratik” kopukluğunun giderilmesi hesaplanıyor.

Sırada ne var?

Gözler şimdi Yargıtay kararının detaylı gerekçesinde ve SGK’nın atacağı adımlarda. Eğer içtihat birliği sağlanırsa, staj süresi için emeklilik başlangıcı talep eden davaların sayısı hızla artabilir. Yasama organının bu konuda bir düzenleme yapıp yapmayacağı da önümüzdeki günlerde netleşecek. Üniversiteler tarafında ise pilot İME uygulamalarının sonuçları takip ediliyor; başarılı olunması halinde modelin tüm bölümlere yaygınlaştırılması bekleniyor.