Hürmüz Boğazı açılışı: Sular duruldu, gemiler neden geçmiyor?

Ne oldu?

Hürmüz Boğazı açılışı, Tahran ile Washington arasında dolaylı görüşmeler sonucu varılan mutabakatın ardından İran Devrim Muhafızları tarafından döşenen mayınların temizlenmesiyle resmen ilan edildi. Ancak diğer tüm başlıkların aksine, Sözcü Gazetesi’nin özet bilgide vurguladığı tablo sahada net biçimde gözleniyor: Boğaz teknik olarak açık olmasına rağmen, dünyanın en büyük konteyner ve tanker operatörleri rotalarını hâlâ buradan geçirmek istemiyor. Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün 2023 verilerine göre küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu su yolunda, mayınların temizlenmiş olması güven iklimini tek başına sağlamaya yetmedi.

Neden gündemde?

Boğazın açılması, Brent petrolün varil fiyatında Paratic Haber’in de işaret ettiği gibi başlangıçta yüzde 4’lük bir gevşemeye yol açtı. Ancak bu düşüş kalıcı olmadı; çünkü Şarkul Avsat Türkçe’nin analizinde belirtildiği üzere, ABD-İran anlaşmasının kapsamı hâlâ belirsiz. Euronews ise Başkan Trump’ın, Hürmüz Boğazı’ndaki mayın temizleme operasyonuna finansal ve askeri açıdan mesafeli yaklaştığını, bunun da uzun vadeli bir güvenlik şemsiyesi kurulmasını zorlaştırdığını bildirdi. Sigorta devleri Lloyd’s of London ve diğer sendikalar, geçiş yapacak gemilere “savaş riski primi” uygulamaya devam ediyor. Bu prim, bir süper tanker için sefer başına ek 100 bin doların üzerinde maliyet anlamına geliyor.

Bilinmesi gerekenler

Türk Deniz Medya’nın sektör kaynaklarına dayandırdığı haberine göre denizcilik sektörünün temkinli olmasının üç somut nedeni var. Birincisi, İran’ın boğazda asimetrik tehdit oluşturan süratli saldırı botları ve kıyı bataryaları hâlâ konuşlu durumda. İkincisi, anlaşmanın nükleer programın yanı sıra balistik füze faaliyetlerini de kapsayıp kapsamadığı net değil; bu muğlaklık, küçük bir provokasyonun dahi boğazı yeniden kapatabileceği endişesini canlı tutuyor. Üçüncüsü, Mayıs ayında İran’ın Umman Körfezi’nde el koyduğu Yunan bandıralı iki tankerin akıbeti hâlâ belirsiz. Bu olay, boğaz açıklansa dahi hukuki risklerin sürdüğünü gösteriyor. Enerji analistleri, mevcut durumun “kırılgan açıklık” olarak tanımlanması gerektiğini vurguluyor; tankerlerin önemli bir kısmı rotasını Ümit Burnu’na çevirmeye devam ediyor.

Sırada ne var?

Gözler, temmuz ayında İsviçre’nin ev sahipliğinde yürütülecek ikinci tur dolaylı müzakerelerde. Şarkul Avsat Türkçe’nin diplomatik kulislerden aktardığına göre, taraflar enerji güvenliğini ayrı bir başlık olarak ele almayı planlıyor. Eğer İran, Hürmüz’deki askeri varlığını kısmen geri çekmeyi taahhüt eder ve bu adımlar bağımsız gözlemcilerce doğrulanırsa, sigorta primleri kademeli olarak düşebilir. Aksi senaryoda, halihazırda Basra’da demirleyen Irak ve Kuveyt menşeli ham petrol tankerleri için alternatif boru hattı kapasiteleri zorlanacak. Ankara da süreci yakından izliyor; Türk boğazlarına kıyasla Hürmüz’de yaşanacak kalıcı bir gerilim, enerji ithalatında maliyet artışı ve Doğu Akdeniz’deki rafineri hesaplarını doğrudan etkileyecek.