Halka arz nedir? NYSE ve Borsa İstanbul’da yeni dalga kapıda

Ne oldu?

Halka arz, bir şirketin hisse senetlerini çok sayıda ve önceden bilinmeyen yatırımcıya çağrı ve ilan yoluyla satışa sunmasıdır. Şirketler bu yöntemle ya mevcut ortakların paylarını satar ya da sermaye artırımı yoluyla yeni pay ihraç ederek büyüme için taze kaynak yaratır. Geçtiğimiz haftalarda Türkiye ve dünya piyasalarında peş peşe gelen halka arz haberleri, yatırımcının dikkatini yeniden bu alana çekti. Öne çıkan gelişmelerden biri, Csquare adlı şirketin New York Borsası’nda (NYSE) “CSQR” koduyla işlem görmek için halka arz başvurusu yapması oldu. Eş zamanlı olarak Beta Enerji’nin Borsa İstanbul’a adım atacağı duyuruldu. Küresel çapta ise Avrupa’nın en büyük tank üreticisinin halka arz planı ile SpaceX’in 85,7 milyar dolara ulaşan halka arz büyüklüğü manşetlere taşındı.

Neden gündemde?

Halka arz piyasası, özellikle düşük faiz dönemlerinde şirketler için cazip bir fonlama kapısı olsa da, şu anki yüksek enflasyon ve sıkı para politikası ortamında şirketlerin neden bu yolu seçtiği merak konusu. Türkiye’de Borsa İstanbul’da halka arz olan şirket sayısı son iki yılda rekor kırmış, milyonlarca yeni yatırımcı hisse piyasasıyla tanışmıştı. Şimdi ise gözler daha büyük ölçekli, hatta yurt dışı borsaları hedefleyen arzlarda. Csquare’in doğrudan NYSE gibi dünyanın en büyük borsasını seçmesi, Türk teknoloji şirketlerinin küresel sermayeye erişme iştahını gösteriyor. Öte yandan Beta Enerji gibi yerli enerji şirketlerinin Borsa İstanbul’a gelmesi, sektörün finansman ihtiyacını ve yatırımcının enerji hisselerine olan ilgisini teyit ediyor. Space X gibi devlerin devasa değerlemelerle halka açık olmayan piyasalarda işlem görmesi ise halka arz kavramının sınırlarını zorlayan bir tablo ortaya koyuyor.

Bilinmesi gerekenler

Halka arz süreci iki ana amaca hizmet eder: Şirkete taze para girişi sağlamak ya da mevcut hissedarların elindeki payları nakde çevirmek. Yatırımcı için bir halka arza katılmanın cazibesi, genellikle hissenin ilk işlem gününde gördüğü talep ve fiyat hareketidir. Türkiye’de Borsa İstanbul’da halka arz olan şirketlerin neredeyse tamamında, ilk gün tavan fiyatından işlem görme alışkanlığı oluşmuştur; bu da talebi katlamaktadır. Ancak her halka arz risksiz değildir. Şirketin açıkladığı izahnamede borçluluk oranı, gelir modeli ve sektörel riskler dikkatle okunmalıdır. Csquare’in Amerika’da halka arz olabilmesi için SPK’nın yanı sıra ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) katı kurallarına tabi olacağı unutulmamalıdır. Ayrıca son dönemdeki haber başlıklarına yansıyan bir diğer detay, bazı büyük devletlerin stratejik savunma şirketlerine yatırım için sıraya girmesidir. Bu, halka arzların sadece finansal değil, jeopolitik bir boyutu olduğunu da göstermektedir.

Sırada ne var?

Önümüzdeki aylarda Borsa İstanbul’da Beta Enerji başta olmak üzere farklı sektörlerden şirketlerin talep toplama takvimi netleşecek. Csquare’in SEC onayı alıp NYSE’de işlem görmeye başlaması, yurt dışı borsalara açılmak isteyen diğer Türk girişimleri için bir turnusol kâğıdı olacak. Küresel tarafta ise SpaceX’in yeniden gündeme gelen halka arz büyüklüğü, şirketin doğrudan halka açılmak yerine mevcut hisselerinin ikincil piyasadaki devasa değerine işaret ediyor. Yatırımcılar, halka arz takvimini yakından izlerken, artık sadece yerel borsadaki arzlara değil, uluslararası fırsatlara da odaklanmış durumda.

Özellikle Avrupalı savunma devlerinin olası halka arzları, sektöre yönelik kamuoyu ilgisini ve devlet fonlarının bu süreçteki rolünü daha da artıracak gibi görünüyor.